Tahminen 6 milyon Ukraynalı mülteci, Rusya’nın savaşının başlamasından bu yana sınırı geçerek komşu Avrupa ülkelerine kaçtı.
Reel Ekonomi’nin bu bölümünde, ülkenin büyük Ukraynalı mülteci akınıyla nasıl başa çıktığını görmek için Romanya’yı ziyaret ediyoruz ve Romanya Eğitim Bakanı ile mülteci çocukların eğitimlerine devam etmelerine nasıl yardımcı olduklarını konuşuyoruz.
Ayrıca hangi AB fonlarının üye devletlerin bu insani acil durumun maliyetiyle başa çıkmasına yardımcı olduğuna da bir göz atıyoruz ve bunların yeterli olup olmadığını soruyoruz.
AB, tarihi bir hamleyle Ukrayna’daki savaştan kaçan insanlara üç yıla kadar Avrupa Birliği’nde yaşama ve çalışma hakkı verdi.
AB hükümetlerine yardım etmek amacıyla AB, Avrupa’nın bölgelerine birkaç milyar dolarlık kullanılmamış parayı serbest bıraktı. Uyum Fonları olarak bilinen bu fon, Avrupa Sosyal Fonu ve en yoksullara yardım etmek için kurulan Avrupa Fonu FEAD’den gelen finansmanı da içeriyor. Bu milyarlar artık Ukraynalı mültecilere acil yardım için harcanabilir.
Barış zamanı için bütçe hazırlandı
Para, geçici barınma, yiyecek, battaniye ve giyecek gibi ihtiyaçların yanı sıra psikolojik danışmanlık, tıbbi bakım ve eğitim gibi hizmetlere de harcanabiliyor. Ulusal hükümetler savaşın başlangıcından bu yana harcanmış olan parayı geri talep edebilir.
Ayrıca REACT-EU olarak bilinen 10 milyar Avroluk pandemik kurtarma fonu da mevcut. Üye devletlere halihazırda 3,5 milyar Avro ödenmiş olup, bundan en büyük payı en çok mülteciye ev sahipliği yapan ülkeler almaktadır.
Real Economy’den Naomi Lloyd, Avrupa Komisyonu’nun İstihdam, Sosyal İşler ve Katılımdan Sorumlu Genel Müdürü Joost Korte’ye, finansmanın neden bu krizle başa çıkmaya yardımcı olacak taze AB parası yerine diğer bütçelerden yeniden tahsis edilen para olduğunu sordu.
Korte, “2021’de başlayan 7 yıllık bütçe barış için yapıldı” dedi. “Biz bu bütçeyi müzakere ederken kimse Avrupa’da bir savaş çıkacağını öngörmedi. Sanırım şu anda sahip olduğumuz bütçenin aslında kendimizi içinde bulduğumuz duruma uygun olmadığını söylemek doğru olur.”
Genel Direktör, parayı nasıl hızla serbest bıraktıklarının altını çizerek şunları söyledi: “Avrupa Komisyonu’nun yaptığı, bütçedeki tüm esneklikleri, tüm marjları kullanmaktır. Avrupa Birliği’nin çok daha fazla finansmana sahip olduğu yer Uyum fonları dediğimiz yerdir.”
“Üye devletleri hala orada bulunan parayı kullanmaya güçlü bir şekilde teşvik ettik ve teşvik ettik ve bu parayı harcamayı çok kolaylaştırdık” diye sözlerini tamamladı.
Korte, bütçede neden hala ayrılmamış para bulunduğunu açıkladı.
“Aslında Üye Devletlerin 2023 yılı sonuna kadar 2014-2020 programları kapsamında para harcaması mümkün. Yani yedi yıllık süre aslında neredeyse on yıl. Bu nedenle bugün konuştuğumuz gibi 2022’de de orada hala para var.”
Hükümetlerin, STK’ların ve hayır kurumlarının paraya nasıl erişebileceğini açıkladı.
“Üye devletin banka hesabına ödeme yapıyoruz ve bundan sonra yararlanıcının gerçekten hakkı olan parayı aldığından emin olmak üye devlete düşüyor. Ve bunu kontrol ediyoruz. Ayrıca Üye Devletlerin kimin sorumlu olduğunu, nereye gitmeleri gerektiğini ve geri ödeme formalitelerinin neler olduğunu çok net bir şekilde belirtmeleri gerekiyor.”
Büyük zorluk
Romanya’nın Bükreş sokaklarında her yerde destek ve dayanışma göstergesi olarak Ukrayna bayrakları görülüyor. Rus işgalinin başlangıcından bu yana yaklaşık 900.000 Ukraynalı Romanya’ya girdi ve bunların yaklaşık %40’ı çocuk.
Bükreş’teki ana tren istasyonu mülteciler için bir merkeze dönüştürüldü. Bu akını yönetmek ülke için büyük bir zorluktur.
Ukraynalı aileler, özel olarak hazırlanmış bir bekleme odasında kendilerini bir sonraki durağa, Almanya’ya götürecek otobüsü bekliyor. Taşımacılık ‘For Good’ adlı Rumen hayır kurumu tarafından organize ediliyor.
Çatışmanın başlangıcından bu yana Alina ve yaklaşık yirmi gönüllü Ukraynalı mültecilere yardım ediyor.
Aynı zamanda derneğin başkanı olan Alina Dăscălescu, küçük bebeklere yiyecek, kıyafet, ayakkabı ve eşya sağladıklarını, her zaman maddi destek arayışı içinde olduklarını söyledi.
“Şu anda Romanya’dan özel fonlara başvurmayı planlıyoruz, ancak yakın gelecekte Avrupa’dan bazı fonlar arıyoruz.”
Benzeri görülmemiş kriz
Save the Children Romanya bu tesisin kurulmasına yardımcı oldu. Koordinatörü Leonardo Andreescu, daha önce hiç bu kadar büyük bir krizle karşılaşmadıklarını söylüyor.
“Romen yetkililerin ve bir bütün olarak Romanya toplumunun, yurtdışından bir miktar destek almadığımız sürece bu durumla uzun süre başa çıkabileceğini düşünmüyorum.”
İstasyonda insani yardım kuruluşları, gelen mültecilere yardım etmek ve rehberlik etmek için yerel yetkililerle birlikte çalışıyor.
Maryna, iki çocuğu ve diğer üç aile üyesiyle birlikte Odessa’dan ayrıldı ancak yolculuklarının çok tehlikeli hale geldiğini söyledi.
“Çocuklarım için, annem için, kız kardeşim için, tüm akrabalarım için çok korktum. Gönüllüler bize burada yemek yiyebileceğimiz, çocuklarımızın oynayabileceği bir oda olduğunu söyledi. Çocuklar bu odayı çok sevdiler, gönüllülerle top oynuyorlar, psikologlar var. Ayrılmak istemediler, biz de bu yüzden çocuklar biraz duygusal olarak iyileşene kadar bekledik” diyor.
Çocuklar için hayati yardım
Çocuk mültecilere yardım konusunda STK’ların ve devlet dairelerinin desteği hayati önem taşıyor. Romanya’ya giren toplam Ukraynalı mülteciden yaklaşık 36.000’i çocuk olmak üzere yaklaşık 80.000 kişi kaldı.
Yine Ukraynalı bir mülteci olan Anastasiia Konovalova, Bükreş’teki bir ilkokulda, Romanya Eğitim Bakanlığı’nın sağladığı sınıflar sayesinde sekiz sınıf kurdu.
“Şu anda 264 çocuğumuz var ve 900’e yakın bekleme listesinde. Bütün bu çocuklar buraya eğitime ihtiyaç duydukları için geldiler ve Ukraynaca eğitim almak istiyorlar. Önümüzdeki hafta yeni bir okul açıyoruz ve buradaki tüm öğretmenler iki aydır gönüllü çalışıyor, Go Fund Me aracılığıyla maaşlar için para topladık” diyor gururla.
Alena Palesika iki ay önce oğullarıyla birlikte geldi. En küçüğü buraya okula, ders çalışmaya ve aynı zamanda diğer çocuklarla oynamak için geliyor.
“Öğretmenlerimizden ve genel olarak takımdan çok memnunuz ve onlara elimizden geldiğince yardım ediyoruz. Bu zor zamanlarda bize yardım eden Romanya’ya, bu ülkeye ve tüm bu insanlara çok minnettarız.”
Alena, Ukrayna’daki okullarının yeniden inşasını organize eden Anastasiia gibi eve dönmeyi hayal ediyor.
‘Eğitimli Romanya’ Ukraynalı mülteci çocuklara nasıl yardım ediyor?
Romen hükümeti, savaşın başlangıcından bu yana acil yardıma yaklaşık 72 milyon Avro harcadığını ve çatışmanın sona ermesinin ufukta görünmediğini tahmin ediyor. Bunun gibi ön cephedeki ülkeler kamu maliyelerinin zorlandığını düşünüyor ancak AB’nin bazı yardımları var.
Romanya hükümeti, tüm Ukraynalı mülteci çocukların Rumen çocuklarla tamamen aynı haklara sahip olabilmesi için mevzuatı erkenden uyarladı.
Romanya Eğitim Bakanı Sorin Mihai Cîmpeanu, ülkenin ‘Eğitimli Romanya’ olarak bilinen eğitim reformu projesinin Ukraynalı çocukların eğitimlerine devam etmelerine yardımcı olmak için nasıl kullanıldığını açıkladı.
“Romanya’da eşsiz bir fırsata sahibiz: Başkan tarafından başlatılan “Eğitimli Romanya” projesi, eğitim sisteminde köklü bir reform hedefliyor. Eğitim reformu için 3,6 milyar Euro bütçemiz var. Bu projenin varlığı, Ukraynalı çocuklara daha iyi ve daha etkili entegrasyon ve destek sunabildiğimiz anlamına geliyor. AB Komisyonu işbirlikleri ve toparlanma ve dayanıklılık planı dışındakiler de dahil olmak üzere elimizde bulunan AB fonları da finansman kaynaklarıdır.”
Bakan, Romanya genelinde mülteci çocukların entegrasyonuna yardımcı olmaya hazır profesyonel ekiplerin bulunduğunu açıkladı.
“İl düzeyinde, Romanya’da okul müfettişi, öğretmenler ve en önemlisi danışmanlardan oluşan bir çalışma grubumuz var, çünkü bu çocuklara yönelik psikolojik danışmanlık önemlidir.”
Bakan, özellikle çatışma bölgelerinden gelen küçükler için mevcut durumdaki en büyük zorluğun Rumence dil becerilerinin eksikliği olduğunu söylüyor.
“Üstesinden gelinmesi gereken tek engel dil engelidir, bu nedenle Rumen yetkililer çabalarını Rumence dil dersleri sağlamaya yoğunlaştırıyor.”
