BRICS tek kutuplu dünyaya bir isyandır

Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) süreci 1963 Ankara Anlaşması ile başlamıştı. 2004’te başlatılan müzakere süreci AB tarafından Türkiye’yi bir ‘oyalama’ aracına dönüştürüldü.

Geçtiğimiz günlerde ise Türkiye’nin BRICS’e üyelik başvurusu yaptığı ortaya çıktı.

9. Doğu Ekonomik Forumu’nda gazetecilere verdiği demeçte Türkiye’nin tam üyelik için başvurduğunu belirten Rusya Devlet Başkan Yardımcısı Yuriy Uşakov, “Türkiye, tam üyelik başvurusunu sundu. Değerlendireceğiz” dedi.

Uşakov, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan‘ın Rus tarafının Tataristan Cumhuriyeti’nin Kazan kentindeki BRICS Zirvesi’ne katılma davetini kabul ettiğini de belirtmişti.

Dönem başkanı Rusya’nın ev sahipliğindeki 16. BRICS Zirvesi, 22-24 Ekim tarihlerinde yapılacak.

Akademisyen, Doç. Dr. Ali Fuat Gökçe ise konu ile ilgili Radyo Sputnik’te yayınlanan Ankara Farkı programında İsmet Özçelik’in sorularını yanıtladı. Türkiye’nin BRICS’e tam üyelik başvurusundan BRICS’in dünyadaki yerine birçok konu başlığını değerlendiren Gökçe, şu mesajları verdi:

‘BRICS Batı’ya bir karşı duruş niteliği taşıyor’

“BRICS hareketinin gelişmesi tek kutuplu dünyaya isyandır. Tek kutuplu dünyanın diğer gelişmekte olan ülkelere ya da az gelişmiş ülkelere dayatmacı politikalarına karşı bir isyandır diyebiliriz. Çünkü bugün BRICS üyelerine baktığımızda birkaç ülke hariç diğerlerinin hepsinin gelişmekte olan ülkeler olduğu bir yapıdan bahsediyoruz. Diğer tarafta BRICS benzeri bir yapı olan Avrupa Birliği’nin tamamen gelişmiş ülkelerden oluştuğunu düşünürsek bunun yeni bir örgütten ziyade Batılı ülkelerin uyguladığı politikalara karşı bir isyan, bir karşı duruş olduğunu değerlendirmek lazım.”

‘BRICS çok kutupluluğu temsil ediyor’

“Avrupa Birliği geçmişte kurulurken ekonomik bir birlik olarak kurulmuştu. Kendi aralarında sadece bir kıtayı, coğrafyayı kapsayan bir birlik olarak kurulmuşken BRICS’in öyle olmadığını görüyorsunuz. BRICS’e üye olan ülkeler dünyanın çeşitli coğrafyalarından ülkeler. Örneğin Güney Amerika’dan, Afrika’dan var, Asya’dan var, Brezilya var, Rusya var, Çin var, dünyanın her yanından.. buna baktığımızda sadece bölgesel birlikten ziyade küresel anlamda bir birlik olma yolunda gidiyor BRICS. Bu açıdan da oldukça önemli diyebilirim.”

‘Batı, Türkiye’nin başvurusundan rahatsız’

“Türkiye’nin başvurusu Avrupa Birliği başta olmak üzere Batı’yı tedirgin ediyor. Avrupa Birliği’ni kendi politikalarının uygulama mekanizması yapan Başta ABD olmak üzere diğer ülkeleri, küresel sermayeyi tehdit ediyor. Çünkü Avrupa Birliği’ne rakip çıkıyor. NATO siyasi birliktir, Avrupa Birliği ekonomik birliktir, ikisi farklıdır ama NATO Avrupa Birliği’ni de domine edebilmektedir. Ama bir ekonomik birlik olarak kurulan BRICS’in zaman içerisinde siyasallaşacağını görmek mümkündür. Siyasi bir mekanizma da olacaktır. BRICS’in siyasi bir birlik olarak Avrupa Birliğinin ilk kurulduğunda ekonomik bir birlikken ardından siyasi birliğe döndüğü sürecin aynısını BRICS’in de yaşayacağını belirtmek lazım. Bu da tabii ki Avrupa Birliğini de oldukça tedirgin ediyor.”

‘Türkiye’nin BRICS üyeliği başvurusunu duyurmaması ekonomik’

“Türkiye’nin 9 ay önceden başvurup bunu bildirmemesi izlemiş olduğu Batı yanlısı politikaların duyulup kendisine karşı farklı bir tavır alınmaması için. Türkiye’nin ekonomisi bugünlerde sıkıntılı gidiyor ve bununla ilgili olarak paraya ihtiyacı var. Bu para da Batı’da. Evet, Doğuda BRICS üyelerinde de oldukça para var ama daha çok hammadde var. Ama nakit olarak baktığımızda paranın Batı’da olduğunu görüyoruz ve Türkiye’nin ekonomisini çevirebilmesi için nakit paraya ihtiyacı var. Bunun için de BRICS üyeliği başvurusunu bugüne kadar sakladığını söyleyebiliriz. Çünkü duyulması halinde Türkiye’nin para istediği ya da anlaşmalar yaptığı küresel finans merkezleriyle arasının iyi olmayacağı aşikâr. Bana göre bu tamamen ekonomik temelli. Batı’nın refah seviyesi yüksek. Ama bunu elde ederken mazlum ülkeleri sömürerek elde ettiğini unutmamak lazım.”

‘Suudi Arabistan ve BAE’nin BRICS’e üyeliği önemli’

“Avrupa Birliği üretime dayalı değil, tüketime ve sömürüye dayalı bir birlik. Dolayısıyla da sömürerek tüketiyor Avrupa Birliği. Bugün bir Fransa’nın Afrika kıtasını, hangi ülkeleri sömürdüğünü biliyoruz. Böyle bir yapının sonunun tabii ki hazin olacağı bir gerçektir. BRICS ülkelerine bakalım; bakın Rusya’nın geniş coğrafyasında hidrokarbon yataklarının oldukça fazla olduğunu görüyorsunuz, Çin Halk Cumhuriyeti gelişen teknolojik ürünlerin yapımında kullanılan kritik minerallerin yüzde 90’ına sahip. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri Amerika’ya çok bağlılar, Amerika’nın petrole dayalı ekonomisine oldukça fazla bağlılar, bundan kurtulmak istiyorlar ve BRICS’e üye oldular.”

Rusya’dan Pakistan’ın BRICS üyeliğine destek

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk liderliğindeki Rus heyeti, iki günlük resmi ziyaret kapsamında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da temaslarda bulundu.

Pakistan ve Rusya heyetleri arasındaki görüşmenin ardından, Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ve Rusya Başbakan Yardımcısı Overçuk, düzenledikleri basın toplantısında gazetecilerin iki ülke ilişkilerine dair sorularını yanıtladı.

Pakistan Başbakan Yardımcısı ve Pakistan Dışişleri Bakanı Dar, Rus heyetinin ziyaretinin ilişkilerin geliştiğinin göstergesi olduğunu belirtti.

İki ülke arasındaki enerji, ticaret ve bölgesel işbirliğini artırmak istediklerini kaydeden Dar, Rusya ile karşılıklı işbirliğinin güçlendirilmesinin Pakistan Dışişleri’nin öncelikli politikalarından olduğu kaydetti.

Dar, “Heyetler, ekonomik genişlemedeki potansiyel alanları tespit etmek üzere ikili ilişkilere dair derinlemesine görüşmeler gerçekleştirdi. Ticaret, ekonomik işbirliği, kültürel ilişkiler ve halklar arası temaslar da dahil olmak üzere spesifik karşılıklı ilgi alanları tespit edildi” dedi.

‘Rusya’dan BRICS’e üyelik için pozitif rol oynamasını bekliyoruz’

Pakistan ve Rusya arasındaki ticaretin geçen yıl 1 milyar doları bulduğunu kaydeden Dar, ülkesinin BRICS’e katılımı konusunda Rusya’nın desteğini istedi.

Dar, “Pakistan; Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin tarafından kurulan BRICS’e katılım konusunda isteklidir ve BRICS ve diğer benzer organizasyonlara katılımına yardım etmesi konusunda Rusya’nın pozitif rol oynamasını istemektedir” dedi.

Ayrıca Şangay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) bölgede barış, kalkınma ve istikrarı artırmayı hedefleyen önemli bir forum düzenleyeceğini belirten Dar, Pakistan olarak, Filistin’de yaşanan sorunlar da dahil olmak üzere bir dizi küresel ve bölgesel sorunlara çözüm bulmak için Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nde Rusya ile işbirliği yapacaklarını kaydetti.

Pakistan’ın BRICS üyeliğine destek

Rusya Başbakan Yardımcısı Overçuk da ekonominin tüm alanlarına dair kapsamlı bir görüşme yaptıklarını belirterek, ŞİÖ’nün bir ay içinde Pakistan’da toplantı düzenleyeceğini aktardı.

Overçuk, iki ülkenin ulusal para birimlerinin kullanılması, iklim değişikliği, gıda güvenliği, enerji geçişi ve güvenliği gibi alanlarda ŞİÖ kapsamındaki ekonomik işbirliği ve ilişkilerin örtüştüğünü belirterek, “Ayrıca Pakistan ile Ermenistan, Belarus, Kazakistan, Rusya ve Kırgızistan’ın da aralarında bulunduğu beş üye ülkenin ekonomik birliği arasındaki işbirliği ihtimalini ve Pakistan ile bu beş ülke arasında serbest ticaret anlaşması fırsatlarını da ele aldık” ifadelerini kullandı.

Rusya’nın bu yıl BRICS Zirvesi’ne ev sahipliği yapacağını belirten Overçuk, “BRICS içindeki ilişkiler birçok ülkeyi çekerek daha da güçlendi. Pakistan’ın üyelik başvurusunda bulunmasından mutluluk duyuyoruz. Hem BRICS hem de ŞİÖ birbirleriyle uyumlu. Pakistan’ın başvurusunu destekliyoruz” diye konuştu.

Rusya-Pakistan ilişkileri

Söz konusu ziyaret, Nisan 2021’den bu yana Rusya’nın Pakistan’a gerçekleştirdiği ilk üst düzey ziyaret olma özelliğini taşıyor.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 2021’de Pakistan’ı ziyaret etmiş ve bu ziyaret 2012 sonrası Lavrov’un ilk Pakistan ziyareti olmuştu.

Pakistan ve Rusya, 2021’de, daha önce Kuzey-Güney Boru Hattı projesi olarak bilinen 1100 kilometrelik Pakistan Doğalgaz Boru Hattı projesini inşa etmek için anlaşma imzalamıştı.

Rusya geçen yıl, hane ve sanayi enerji ihtiyaçları artış gösteren Pakistan’ın ihtiyaçlarını karşılamak üzere indirimli petrol ve doğalgaz sağlamayı kabul etmişti.

BRICS nedir?

2006 yılında Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin tarafından kurulan topluluk, ülkeler arasında ekonomik işbirliğini amaçlıyor.

Gruba 2010’da Güney Afrika da eklendi ve Güney Afrika’nın ev sahipliğinde düzenlenen 2023 BRICS Zirvesi’nde üye ülkelerin liderleri genişleme kararı aldı. Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de 1 Ocak 2024’te BRICS’e katıldı.

Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 45’i BRICS’te

BRICS ülkeleri, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 45’ini kapsıyor. Gelişen dünyanın beş büyük ülkesi Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika’nın baş harfleriyle oluşan BRICS, Batı’nın tek taraflı ekonomik işbirliğine alternatif olarak ortaya çıkan ve üye ülkeler arasında hem ekonomik hem de kültürel işbirliğini amaçlayan bir organizasyon.

‘BRIC’ terimi ilk kez 2001 yılında ABD’li yatırım bankası olan Goldman Sachs yönetim kurulu başkanı Jim O’Neill tarafından hazırlanan ‘Building Better Global Economic BRICs’ raporunda kullanılmıştı.