Avrupalı işletmeler yatırımlarını geri çekiyor.
Yeni Eurostat verilerine göre, AB’nin ticari yatırım oranı on yıldan fazla bir sürenin en düşük seviyesine gerileyerek 2025’in dördüncü çeyreğinde %21,8’e ulaştı.
Oran temel olarak şirketlerin makine ve bina gibi şeylere, yarattıkları toplam değere göre ne kadar yatırım yaptığını ölçer.
Endeks, bankaları ve finansal şirketleri değil, oteller, fabrikalar, süpermarketler, havayolları vb. gibi “düzenli işletmeleri” hesaba katıyor.
İlginçtir ki, Eurostat’a göre AB’deki iş oranı, fikri mülkiyet ithalatlarındaki ve küreselleşme dinamiklerindeki artışların etkisiyle, 2019’un 4. çeyreğinde (%26,77) COVID-19’dan hemen önce zirveye ulaşırken, mevcut oran, son büyük mali krizin ardından kaydedilen en derin nokta olan %20,93’ün (2010 yılının ilk çeyreği) sadece bir puan üzerinde bulunuyor.
İşletmeler ekonomiye en az nerede yeniden yatırım yapıyor?
Çarpıcı bir şekilde, en düşük yatırım oranlarından bazıları Avrupa’nın ana iş merkezlerinden geldi: Lüksemburg, İrlanda ve Hollanda, hepsi de %17’den az.
Lüksemburg’un oranı, ülkenin küçük sanayi sektörü nedeniyle tarihsel olarak düşük olmasına rağmen, İrlanda on yıldan kısa bir sürede yüzde 27 puanlık kayıp yaşadı.
INSEAD Ekonomi Profesörü Antonio Fatas, Europe in Motion’a şunları söylüyor: “İşletme yatırımı, GSYİH büyümesinin önemli bir belirleyicisidir. Ekipman, yazılım ve fabrikalara yapılan yatırımlar… üretkenliğin büyüme motorunun arkasında açıkça yer alıyor.”
Profesör Fatas’ın “şok edici” olarak nitelendirdiği “Avrupa için bu daha da önemli çünkü son yıllarda üretkenlik artışı söz konusu olduğunda ABD’nin gerisinde kalıyor.” neredeyse %2’lik bir farkla.
Aynı zamanda, Yunanistan neredeyse %10 ile 2015’ten bu yana blok genelinde en hızlı artışlardan birini yaşarken, Macaristan ve Hırvatistan blok genelinde en yüksek oranları gördü; her ikisi de son yılda %28’in üzerinde tekil ülkeler rekoruna ulaştı.
Şirketler neden geri çekilip savunmaya yeni yatırımlar getirebiliyor?
Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB), Avro bölgesindeki önde gelen 64 firmaya yaptığı son ve beklenen yatırım kararları ve bunları yönlendiren veya kısıtlayan faktörler hakkında yaptığı anketin ardından birkaç yanıtı var.
Ankete katılan büyük işletmelerin yaklaşık %90’ı, harcama yapma konusundaki tereddütlerini mevcut zayıf talepten kaynaklıyor.
Ancak aynı zamanda firmaların %80’inden fazlasının belirttiği düşük kârlılık, düzenleyici yükler ve işçilik maliyetleri konusunda da büyük endişe duyuyorlar.
Jeopolitik gerilimler de özellikle gümrük vergileri ve savaşın aksamasından etkilenen imalatçıları olumsuz etkiledi.
Ayrıca öngörülemeyen iklim düzenlemelerinin uzun vadeli planlarına mevcut enerji krizinden daha fazla ağırlık verdiğini söylediler.
Aynı zamanda ECB, “beklenen artan savunma harcamalarının geniş çapta yatırım için potansiyel bir katalizör olarak algılandığını” belirtti ve “sanayi firmalarının yarısı ve hizmet şirketlerinin beşte biri, önümüzdeki üç yıl içinde yatırımlarını desteklemek için savunma harcamalarının artmasını bekliyorlardı.”
Araştırma, sanayi sektöründe faaliyet gösteren 39 işletmenin çoğunluğu üzerinde yürütülürken, diğer 25 işletme öncelikli olarak hizmet sektörüne odaklanıyor.
